Cynk
Wydobycie, produkcja, zastosowania, handel i recykling cynku – dane International Lead and Zinc Study Group, USGS i Eurostatu, wykresy i dane do pobrania.
Niewidzialna tarcza · pierwiastek życia
Dane: International Lead and Zinc Study Group; U.S. Geological Survey; Eurostat · rok bazowy 2025 · stan na 24.10.2026
Przegląd
Trzy wnioski
- Świat wydobył w 2025 r. ok. 12,6 mln t cynku (ILZSG) – to czwarty metal pod względem wielkości produkcji.
- Ok. 60% cynku służy do ochrony stali przed korozją (cynkowanie), a budownictwo jest największym rynkiem końcowym.
- Polska należy do państw UE z czynnymi mocami rafinacji cynku i jest eksporterem netto cynku niestopowego (Eurostat, 2025).
Cynk jest metalem, który chroni, leczy i karmi – a robi to niemal niewidocznie. Jako powłoka na stali co dzień ratuje infrastrukturę o wartości miliardów euro przed korozją; jako mikroelement jest niezbędny do życia ludziom i roślinom; jako nośnik energii wchodzi właśnie do świata bezpiecznych baterii. Czwarty najczęściej używany metal świata rzadko trafia na pierwsze strony gazet, lecz jego rola – od mostu po komórkę ludzkiego organizmu – jest fundamentalna.
Właściwości
Cynk (Zn) to niebieskawobiały metal o umiarkowanej temperaturze topnienia (419,5 °C) i gęstości ok. 7,14 g/cm³. Jego najważniejsza „supermoc" jest natury elektrochemicznej: cynk jest bardziej elektroujemny od żelaza, więc w kontakcie ze stalą koroduje „w pierwszej kolejności", oddając się w ofierze, by chronić metal pod spodem. To właśnie ta cecha stoi za galwanizacją. Cynk jest też składnikiem mosiądzu (stopu z miedzią) oraz tlenku cynku (ZnO), wszechobecnego w gumie, kosmetykach i medycynie.
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Symbol | Zn |
| Liczba atomowa | 30 |
| Masa atomowa | 65,37 |
| Temperatura topnienia | 419,5 °C |
| Temperatura wrzenia (760 mm Hg) | 907 °C |
| Gęstość (25 °C) | 7 140 kg/m³ |
| Moduł sprężystości | 7 × 10⁴ MN/m² |
| Ciepło topnienia | 7,32 kJ/mol |
| Ciepło parowania | 115 kJ/mol |
| Barwa | niebieskawobiała, z połyskiem |
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 6.
Factbook ILZSG przypomina kilka faktów, które dobrze oddają skalę obecności cynku. Jest 23. pod względem rozpowszechnienia pierwiastkiem skorupy ziemskiej i czwartym najczęściej używanym metalem – po żelazie, aluminium i miedzi. Przeciętny samochód zawiera ok. 17–18 kg cynku: 7–8 kg w powłokach nadwozia, 9–10 kg w odlewach ciśnieniowych i ok. 2 kg w oponach. Cynk jest też kluczowym składnikiem filtrów przeciwsłonecznych, a w bateriach, rynnach i pokryciach dachowych pełni rolę materiału konstrukcyjnego.
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 6.
Od mosiądzu po galwanizację – krótka historia
Cynk towarzyszył cywilizacji na długo przed tym, nim go nazwano. Mosiądz – stop miedzi z cynkiem – znano już w starożytności, a metalurgiczne wytapianie cynku rozwinięto w Indiach (ok. XII w.) i w Chinach. W Europie cynk wyodrębniono jako odrębny metal dopiero w XVIII w., a przemysłowe cynkowanie ogniowe – kluczowe dla rewolucji przemysłowej – opatentowano w XIX w. Od dzwonów i ozdób cynk przeszedł więc do roli cichego strażnika stalowej infrastruktury.
Cynk w zdrowiu i rolnictwie – pierwiastek życia
Cynk jest niezbędnym mikroelementem – składnikiem ponad 300 enzymów, kluczowym dla odporności, wzrostu i rozwoju neurologicznego, zwłaszcza u dzieci. Organizm dorosłego zawiera zaledwie ok. 2–3 g cynku (spożycie ok. 8–11 mg/dobę), a mimo to jego niedobór jest jednym z największych problemów żywieniowych świata: zagraża – zależnie od metody szacunku – od ok. 17% do jednej trzeciej populacji, a WHO określa go jako „problem zdrowia publicznego". Według kampanii „Zinc Saves Kids" (IZA z UNICEF) z następstwami niedoboru wiąże się rocznie ok. 450 tys. zgonów dzieci poniżej 5. roku życia. Korzenie problemu tkwią w glebie: według FAO cynk jest najczęściej deficytowym mikroelementem w glebach świata – niedobór dotyka ponad 50% gleb rolnych. Nawozy cynkowe są prostym i skutecznym rozwiązaniem.
Dane WHO przytaczane przez ILZSG uzupełniają ten obraz. Przeciętne spożycie cynku z dietą wynosi 8,8–14,4 mg dziennie u dorosłych, a wartości referencyjne mieszczą się w przedziale 6–15 mg dziennie; przy przyswajalności 20% oznacza to zapotrzebowanie ok. 12,5 mg dziennie. Najbogatszym źródłem są mięso, drób i ryby, a woda pitna dostarcza mniej niż 0,2 mg dziennie. Nadmiar cynku przyjmowanego doustnie wywołuje dolegliwości przewodu pokarmowego, ustępujące po odstawieniu. W miejscu pracy narażenie dotyczy głównie wdychania pyłów i dymów przy hutnictwie, spawaniu i produkcji stopów; w USA dopuszczalne stężenie tlenku cynku w powietrzu to 5 mg/m³ (OSHA), a dla dymów chlorku cynku – 1 mg/m³. Według FAO niedobór cynku dotyczy blisko połowy gleb uprawnych, dlatego związki cynku są dodawane do nawozów i środków ochrony roślin.
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 64–67.
Wyroby po zakończeniu użytkowania wracają jako złom i zasilają strumień metalu wtórnego.
| Strumień | Udział |
|---|---|
| Metal pierwotny (z rudy) | 70% |
| Metal wtórny (z recyklingu) (udział cynku z recyklingu w zużyciu) | ~30% |
| Pierwsze użycie cynku, 2024: Galwanizacja | 60% |
| Pierwsze użycie cynku, 2024: Stopy cynku | 15% |
| Pierwsze użycie cynku, 2024: Związki cynku | 11% |
| Pierwsze użycie cynku, 2024: Mosiądz i brąz | 9% |
| Pierwsze użycie cynku, 2024: Półwyroby | 4% |
| Pierwsze użycie cynku, 2024: Pozostałe | 1% |
Źródła: udział cynku z recyklingu w zużyciu – International Zinc Association (IZA); Pierwsze użycie cynku, 2024 – International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 36 (dane ILZSG i International Zinc Association, IZA – pierwsze użycie cynku).
Diagram zestawia dane z różnych publikacji i lat. Szerokość strumieni odpowiada udziałom procentowym; pętla recyklingu ma charakter poglądowy.
Rynek
Skąd pochodzi cynk – minerały, złoża i produkty towarzyszące
Głównym minerałem rudnym cynku jest blenda cynkowa (sfaleryt); mniejsze znaczenie mają wurcyt, smitsonit i hemimorfit. Wiele kopalń eksploatuje rudy siarczkowe zawierające w różnych proporcjach miedź, ołów i cynk, a przy przeróbce odzyskuje się także srebro, ind, german, gal, bizmut, tellur i kadm – część z nich to surowce krytyczne. W 2023 r. cynk wydobywało 50 krajów, a od 1960 r. – ponad 60. Łączna światowa produkcja koncentratów w latach 1960–2023 przekroczyła 521 mln t (zawartość Zn), produkcja cynku rafinowanego z koncentratów wyniosła 492 mln t, a zużycie cynku rafinowanego – 526 mln t; większość tego metalu wciąż pozostaje w użyciu.
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 7, 9, 15 i 26.
Rynek cynku w 2025 r. – liczby ILZSG
| Etap łańcucha | 2025 | Liderzy | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Wydobycie (zawartość Zn) | ok. 12,6 mln t | Chiny 32%, Peru 12%, Australia 9% | +5,4% r/r; szczyt ok. 13,6 mln t w 2015 r.; w 2023 r. 50 krajów, 10 największych – 84% |
| Produkcja cynku rafinowanego | ok. 13,8 mln t | Chiny 51%, Indie, Korea Płd. | +2,1% r/r; rekord 13,93 mln t w 2021 r.; w 2023 r. 30 krajów, wtórny 13% |
| Moce rafinacji | 17,1 mln t (2023) | Chiny 48%, UE (12 państw) ~16% | wykorzystanie 81,5%; moce wtórne 912 tys. t |
| Zużycie cynku rafinowanego | ok. 13,9 mln t | Chiny 51%, Europa 14%, USA 6% | +1,9% r/r; deficyt rynku ok. 33 tys. t; 1,70 kg na mieszkańca świata (2023) |
Źródła: International Lead and Zinc Study Group, komunikat prasowy z 24 lutego 2026 r. „Review of Trends in 2025 – Zinc” (dane wstępne za 2025 r.; udziały obliczone z tabeli ILZSG); moce rafinacji, liczba krajów, udział produkcji wtórnej i zużycie na mieszkańca – International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 10, 12, 16, 19–24 i 29–33 (dane za 2023 r.).
Rynek i produkcja – geografia i ceny
Według wstępnych danych International Lead and Zinc Study Group (ILZSG) światowe wydobycie cynku wyniosło w 2025 r. ok. 12,6 mln ton, o 5,4% więcej niż rok wcześniej. Liderem są Chiny (ok. 4,1 mln t i rezerwy ok. 60 mln t), a w czołówce plasują się Peru (ok. 1,5 mln t) i Australia (ok. 1,1 mln t), która dysponuje największymi rezerwami świata (ok. 64 mln t). Światowe rezerwy sięgają ok. 240 mln t, a zasoby ok. 1,9 mld t – podaż cynku jest więc relatywnie zdywersyfikowana.
| Kraj | Wydobycie 2025 (tys. t) | Rezerwy (tys. t) | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Chiny | 4 066 | ~60 000 | Największy producent; dominacja w hutnictwie |
| Peru | 1 506 | ~18 000 | Czołowy eksporter koncentratów |
| Australia | 1 131 | ~64 000 | Największe rezerwy świata |
| Indie | 874 | ~10 000 | Rosnąca produkcja |
| Meksyk | 776 | ~14 000 | Istotny producent Ameryki Łacińskiej |
| Świat | 12 586 | ~240 000 | Zasoby ok. 1,9 mld t |
Źródła: wydobycie – International Lead and Zinc Study Group, komunikat prasowy z 24 lutego 2026 r. „Review of Trends in 2025 – Zinc” (dane wstępne za 2025 r., zawartość Zn); rezerwy – U.S. Geological Survey, Mineral Commodity Summaries 2026 – Zinc (zaokrąglone). USGS szacuje światowe wydobycie w 2025 r. na ok. 13,0 mln t.
Światowa produkcja cynku rafinowanego wzrosła w 2025 r. o 2,1% do ok. 13,8 mln ton – wyłącznie dzięki Chinom (+6,1%); poza Chinami spadła o 1,6%, m.in. wskutek zamknięcia huty Annaka w Japonii i czasowego wstrzymania huty Seokpo w Korei Płd. Zużycie wzrosło o 1,9% do ok. 13,9 mln t, więc rynek zamknął się niewielkim deficytem ok. 33 tys. t (w 2024 r. – ok. 69 tys. t). Średnia cena gotówkowa na Londyńskiej Giełdzie Metali (LME) wzrosła w 2025 r. o 3,3% do ok. 2 870 USD/t. W prognozie z października 2026 r. ILZSG oczekuje w 2026 r. spadku wydobycia o 2,6% do 12,40 mln t, wzrostu produkcji cynku rafinowanego do 13,93 mln t i zużycia do 14,02 mln t, czyli deficytu ok. 88 tys. t.
Górnictwo – kraje i koncerny
Wydobycie cynku rosło bez większych przerw z 3,4 mln t w 1960 r. do ponad 12 mln t w 2010 r.; po szczycie ok. 13,6 mln t w 2015 r. waha się w przedziale 12–13 mln t. Do 1990 r. dominowały Europa i obie Ameryki, a w latach 1990–2010 wydobycie w Azji podwajało się mniej więcej co dziesięć lat. Dwanaście koncernów o zdolnościach powyżej 200 tys. t rocznie skupia 42% światowych mocy wydobywczych; największe ma Glencore.
| Udział w wydobyciu 2023 | Koncern | Zdolności 2023 (tys. t Zn) |
|---|---|---|
| Chiny 33% | Glencore | ~1 180 |
| Peru 12% | Hindustan Zinc | ~940 |
| Australia 9% | Teck Resources | ~600 |
| Indie 7% | Nexa Resources | ~550 |
| USA 6% | Zijin Mining | ~430 |
| Meksyk 5% | Vedanta Zinc International | ~390 |
| Boliwia 4% | Volcan Compañía Minera | ~360 |
| Kazachstan 3% | Boliden | ~350 |
| Rosja 2% | New Century Resources | ~265 |
| Szwecja 2% | MMG | ~255 |
| Republika Południowej Afryki 1% | Industrias Peñoles | ~240 |
| Pozostałe 15% | Minera San Cristóbal (Sumitomo) | ~225 |
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 10–14. Zdolności koncernów odczytane z wykresu i zaokrąglone.
Hutnictwo – producenci cynku rafinowanego
Cynk rafinowany wytwarzało w 2023 r. 30 krajów, a w 16 produkcja przekroczyła 200 tys. t. Światowe moce rafinacji wynosiły na koniec roku 17,1 mln t (16,2 mln t pierwotnych i 912 tys. t wtórnych) przy wykorzystaniu 81,5%. Na Chiny przypadało 48% mocy, na pozostałą Azję (Korea Płd., Indie, Japonia, Kazachstan) 16%, a na 12 państw Unii Europejskiej z czynnymi hutami – ok. 16%. Najwyższą produkcję w historii, 13,89 mln t, odnotowano w 2021 r.
| Miejsce | Kraj | Produkcja cynku rafinowanego 2023 (tys. t) |
|---|---|---|
| 1 | Chiny | 6 850 |
| 2 | Korea Płd. | 862 |
| 3 | Indie | 836 |
| 4 | Hiszpania | 520 |
| 5 | Kanada | 504 |
| 6 | Japonia | 485 |
| 7 | Australia | 467 |
| 8 | Meksyk | 363 |
| 9 | Peru | 346 |
| 10 | Finlandia | 294 |
| 11 | Kazachstan | 280 |
| 12 | Belgia | 260 |
| 13 | Niderlandy | 239 |
| 14 | Brazylia | 231 |
| 15 | USA | 220 |
| 16 | Rosja | 204 |
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 16–22.
Zużycie cynku – kraje, regiony i przesunięcie do Azji
Zużycie cynku rafinowanego jest odporne na wahania koniunktury – w ostatnich dekadach spadało nieznacznie tylko w 2009, 2012 i 2020 r. Niemal cały przyrost od początku XXI w. przypadł na Azję, a zwłaszcza na Chiny: w latach 2004–2023 zużycie w Azji wzrosło o ok. 4,4 mln t, w Chinach o ok. 4,2 mln t, a w świecie bez Chin spadło o ok. 1,2 mln t, w tym w Europie o ok. 0,7 mln t. Chiny zużywają więcej cynku niż dziewięć kolejnych krajów razem. Na Azję przypada 71% zużycia i 59% ludności świata, na Afrykę 1% zużycia i 18% ludności.
| Miejsce | Kraj | Zużycie cynku rafinowanego 2023 (tys. t) |
|---|---|---|
| 1 | Chiny | 6 980 |
| 2 | USA | 911 |
| 3 | Indie | 750 |
| 4 | Korea Płd. | 394 |
| 5 | Belgia | 380 |
| 6 | Japonia | 351 |
| 7 | Niemcy | 344 |
| 8 | Włochy | 267 |
| 9 | Turcja | 266 |
| 10 | Meksyk | 250 |
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 27–35. Zmiany 2004–2023 i zużycie na mieszkańca Belgii i Korei odczytane z wykresów.
| Region | Udział w zużyciu 2000 | Udział w zużyciu 2023 |
|---|---|---|
| Chiny | 8% | 51% |
| Europa | 32% | 15% |
| USA | 28% | 7% |
| Indie | 2% | 5% |
| Korea Płd. | 5% | 3% |
| Japonia | 5% | 3% |
| Pozostałe | 20% | 16% |
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 27–35. Zmiany 2004–2023 i zużycie na mieszkańca Belgii i Korei odczytane z wykresów.
Najwyższe zużycie na mieszkańca mają Belgia (ok. 28 kg) i Korea Płd. (ok. 8 kg) – obie są dużymi producentami stopów cynku, w większości eksportowanych.
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 27–35. Zmiany 2004–2023 i zużycie na mieszkańca Belgii i Korei odczytane z wykresów.
Zapasy i ceny
Średnia roczna cena gotówkowa cynku na London Metal Exchange wzrosła z ok. 1 900–2 200 USD/t w latach 2014–2016 do ok. 2 900 USD/t w latach 2017–2018, spadła do ok. 2 300 USD/t w 2020 r., a w 2022 r. osiągnęła ok. 3 500 USD/t. W 2023 r. wyniosła ok. 2 650 USD/t, w 2024 r. – 126,0 centów za funt (ok. 2 780 USD/t), a w 2025 r. – 2 870 USD/t (najwyżej 3 351 USD/t 2 grudnia, najniżej 2 521 USD/t 17 kwietnia). Zapasy u producentów, konsumentów i w magazynach LME spadły z ok. 1,2 mln t na koniec 2014 r. do ok. 0,55 mln t w latach 2019 i 2022, by na koniec 2023 r. wzrosnąć do ok. 0,71 mln t. Łączne zapasy raportowane przez ILZSG – u producentów, konsumentów i kupców, w magazynach LME i giełdy szanghajskiej (SHFE) oraz w chińskiej rezerwie państwowej – zmniejszyły się w 2025 r. o 77 tys. t do 739 tys. t.
Źródła: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 62 (wartości 2014–2023 odczytane z wykresu i zaokrąglone); U.S. Geological Survey, Mineral Commodity Summaries 2026 – Zinc (2024; przeliczenie 1 cent/funt = 22,046 USD/t); International Lead and Zinc Study Group, komunikat prasowy z 24 lutego 2026 r. „Review of Trends in 2025 – Zinc” (2025: średnia, ekstrema i zapasy).
Zastosowania
Zastosowania – struktura zużycia
Profil zużycia cynku jest wyraźnie zdominowany przez jedno zastosowanie – galwanizację (ok. 60%). Dalej plasują się stopy cynku (odlewy ciśnieniowe), związki cynku (głównie tlenek cynku), mosiądz i brąz oraz półwyroby. To metal o podwójnej naturze: jednocześnie „przemysłowy strażnik" stali i wszechstronny składnik chemiczny.
| Zastosowanie | Udział (świat, 2024) | Rola |
|---|---|---|
| Galwanizacja | ~60% | Ochrona antykorozyjna stali (cynkowanie) |
| Stopy cynku | ~15% | Odlewy ciśnieniowe (die-casting) |
| Związki cynku | ~11% | Tlenek cynku (ZnO): guma, kosmetyki, medycyna |
| Mosiądz i brąz | ~9% | Stopy z miedzią |
| Półwyroby | ~4% | Blachy, druty, profile |
| Pozostałe | ~1% | M.in. nawozy, chemia |
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 36 (dane ILZSG i International Zinc Association, IZA – pierwsze użycie cynku).
Drugie spojrzenie – według rynków końcowych – pokazuje, dokąd cynk ostatecznie trafia. Połowa zużycia przypada na budownictwo, piąta część na transport, a 15% na infrastrukturę. Właściwości decydują o zastosowaniu: reaktywność względem żelaza i elektrochemiczna odporność na korozję stoją za ochroną stali, niska temperatura topnienia i lejność – za odlewnictwem, zdolność do tworzenia stopów – za mosiądzem, a właściwości chemiczne i odżywcze – za tlenkiem cynku w gumie, paszach, nawozach i farmaceutykach.
| Rynek końcowy | Udział | Przykłady |
|---|---|---|
| Budownictwo | 50% | Konstrukcje stalowe, blachy, pokrycia dachowe, rynny |
| Transport | 20% | Nadwozia z blachy ocynkowanej, odlewy, opony |
| Infrastruktura | 15% | Mosty, słupy energetyczne, bariery drogowe |
| Maszyny przemysłowe | 7% | Urządzenia i części maszyn |
| Sprzęt AGD | 6% | Obudowy, okucia, elementy odlewane |
| Pozostałe | 2% | Pozostałe zastosowania |
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 36–37.
Cynkowanie – niewidzialna tarcza antykorozyjna
Najważniejsza rola cynku to ochrona stali przed korozją. W cynkowaniu (zwykle ogniowym, „na gorąco") powłoka cynkowa działa jak anoda protektorowa: ponieważ cynk jest bardziej elektroujemny od żelaza, koroduje w pierwszej kolejności i chroni stal nawet w miejscu uszkodzenia powłoki (ochrona katodowa). Dzięki temu mosty, słupy linii energetycznych, bariery drogowe i konstrukcje stalowe służą o dziesięciolecia dłużej. To „cicha" inżynieria o ogromnej wartości: niewielka ilość cynku przedłuża życie ton stali i odracza koszty jej wymiany. W motoryzacji ciągłe cynkowanie blach chroni nadwozia, a w budownictwie i energetyce – całą infrastrukturę narażoną na warunki atmosferyczne.
Ideę cynkowania zaproponował francuski chemik Paul Jacques Malouin w 1742 r., a powszechne stało się ono po opatentowaniu metody przez Stanislasa Sorela w 1836 r. Ochrona działa dwojako – barierowo i protektorowo: szczelna, związana chemicznie ze stalą warstwa stopowa koroduje w pierwszej kolejności. Dziś stosuje się kilka technik, dobieranych do kształtu i wielkości wyrobu.
| Technika | Na czym polega | Typowe wyroby |
|---|---|---|
| Cynkowanie ogniowe ciągłe | Taśma stalowa przechodzi przez kąpiel cynkową z prędkością do 150 m/min; linie przekraczają 600 tys. t blachy rocznie, prowadzą je huty zintegrowane | Nadwozia samochodów, AGD, blachy profilowane |
| Cynkowanie ogniowe jednostkowe | Zanurzenie gotowych elementów; branża rozdrobniona, zakłady blisko odbiorców; pełne pokrycie także wnętrz i zagłębień | Konstrukcje stalowe, śruby, gwoździe, profile |
| Elektrocynkowanie i cynkowanie galwaniczne | Osadzanie cynku z elektrolitu; cienka powłoka (do 9,1 µm na blachach, do 25 µm na drobnych częściach), bardzo dobre wykończenie | Blachy, łączniki, sprężyny, okucia |
| Metalizacja natryskowa | Natrysk cynku lub stopu na oczyszczoną stal; różna grubość w różnych miejscach, możliwość pracy w terenie | Duże konstrukcje, naprawy powłok |
| Farby wysokocynkowe | Powłoka związana mechanicznie; przy dużym stężeniu pyłu cynkowego także ochrona katodowa | Konserwacja konstrukcji |
| Cynkowanie mechaniczne | Proszek cynkowy wbijany w powierzchnię w bębnie z kulkami szklanymi | Łączniki wysokiej wytrzymałości |
| Szerardyzacja | Dyfuzja par cynku w obracającym się bębnie powyżej 300 °C; twarda, równomierna powłoka | Drobne elementy o złożonym kształcie |
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 38–46.
Odlewy, mosiądz, blacha i chemikalia
Stopy odlewnicze cynku zawierają aluminium (wytrzymałość na rozciąganie i udarność), niewielkie ilości miedzi (twardość) i śladowe ilości magnezu (neutralizacja zanieczyszczeń ołowiem, kadmem i cyną); pozwalają tanio i precyzyjnie odlewać cienkościenne kształty – od klamek i części samochodowych po obudowy urządzeń telekomunikacyjnych ekranujące zakłócenia elektromagnetyczne. Mosiądz zawiera od 5 do 45% cynku: przy 32–39% dobrze nadaje się do obróbki na gorąco, powyżej 39% jest wytrzymalszy, lecz mniej plastyczny, a dodatek cyny ogranicza odcynkowanie. Blacha cynkowa na elewacje, dachy i rynny służy do 100 lat dzięki samoistnie tworzącej się patynie i nadaje się do recyklingu. Wśród chemikaliów dominuje tlenek cynku (pasze, farmaceutyki, guma i opony, ceramika, elektronika), siarczan cynku trafia do nawozów i pasz, a pył cynkowy – m.in. do oczyszczania roztworów w elektrolizie cynku i do baterii alkalicznych.
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 47–50.
Magazynowanie energii i nowe technologie
Przyszłościowy rozdział historii cynku pisze się w energetyce. Baterie cynkowe – cynkowo-powietrzne, cynkowo-jonowe, niklowo-cynkowe i cynkowo-bromowe – to obiecująca, wschodząca technologia stacjonarnego magazynowania energii. Ich atutami są bezpieczeństwo (wodny elektrolit, brak ryzyka zapłonu typowego dla ogniw litowo-jonowych), niski koszt, obfitość surowca oraz recyklingowalność.
| Technologia | Charakterystyka | Zastosowania |
|---|---|---|
| Cynkowo-powietrzna (Zn-air) | Wysoka gęstość energii, niski koszt | Aparaty słuchowe, magazynowanie wielogodzinne |
| Cynkowo-jonowa (Zn-ion) | Wodny elektrolit, bezpieczeństwo | Magazynowanie stacjonarne, sieć |
| Niklowo-cynkowa (Ni-Zn) | Niepalna, duża moc | Zasilanie awaryjne, centra danych |
| Cynkowo-bromowa (Zn-Br) | Przepływowa, skalowalna | Magazynowanie sieciowe |
Źródło: U.S. Department of Energy; przeglądy naukowe (technologie wschodzące, charakterystyka orientacyjna).
W miarę wzrostu udziału OZE rośnie zapotrzebowanie na bezpieczne, długogodzinne magazyny energii oraz niepalne zasilanie awaryjne (np. w centrach danych) – to nisze, w których cynk może uzupełniać, a miejscami zastępować lit. To zarazem nowy, strategiczny popyt na metal dotąd kojarzony głównie z ochroną stali.
Handel
Handel – koncentraty i cynk rafinowany w 2023 r.
W handlu rudami i koncentratami cynku uczestniczy ponad 60 krajów, a cynkiem rafinowanym – ponad 80. Blisko 90% światowego importu koncentratów trafia do Azji i Europy; obie Ameryki i Oceania są eksporterami netto. Największym importerem koncentratów są Chiny (ok. 2,25 mln t Zn w 2023 r.), przed Koreą Płd. i Japonią, a w Europie – Belgia, Hiszpania i Finlandia. Część dostaw do Belgii i Niderlandów przechodzi przez porty w Antwerpii i Rotterdamie i jest reeksportowana. W handlu cynkiem rafinowanym największym importerem są USA, a eksporterem – Korea Płd.
| Miejsce | Eksport koncentratów (tys. t Zn) | Import cynku rafinowanego (tys. t) | Eksport cynku rafinowanego (tys. t) |
|---|---|---|---|
| 1 | Peru ~1 080 | USA ~695 | Korea Płd. ~510 |
| 2 | Australia ~840 | Chiny ~380 | Niderlandy ~435 |
| 3 | USA ~640 | Niemcy ~345 | Belgia ~400 |
| 4 | Boliwia ~490 | Niderlandy ~315 | Hiszpania ~380 |
| 5 | Meksyk ~350 | Belgia ~310 | Kanada ~360 |
| 6 | Belgia ~310 | Turcja ~280 | Peru ~275 |
| 7 | Portugalia ~210 | Indie ~210 | Indie ~270 |
| 8 | Szwecja ~170 | Włochy ~160 | Finlandia ~258 |
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 51–60. Wartości za 2023 r. odczytane z wykresów i zaokrąglone; koncentraty w przeliczeniu na zawartość cynku.
Handel w latach 2024–2026 – nowsze dane
Chiny pozostają osią handlu koncentratami: według wstępnych danych ILZSG ich import cynku zawartego w koncentratach wzrósł w 2025 r. o 29,8% do 2 575 tys. t, a import netto cynku rafinowanego spadł o 51,1% do 210 tys. t. W pierwszym półroczu 2026 r. import cynku w koncentratach wzrósł o 8,3% do 1 324 tys. t, a import netto cynku rafinowanego spadł do 39 tys. t wobec 180 tys. t rok wcześniej – efekt uruchomienia nowych mocy hutniczych w Chinach. W USA import cynku rafinowanego wyniósł według U.S. Geological Survey 705 tys. t w 2023 r., 590 tys. t w 2024 r. i ok. 600 tys. t w 2025 r., przy eksporcie koncentratów ok. 630–660 tys. t Zn rocznie; zależność od importu cynku rafinowanego sięga 73%, a głównym dostawcą jest Kanada (57% w latach 2021–2024).
Źródła: International Lead and Zinc Study Group, komunikaty prasowe z 24 lutego, 17 czerwca i 26 sierpnia 2026 r.; U.S. Geological Survey, Mineral Commodity Summaries 2026 – Zinc (luty 2026 r.; dane za 2025 r. szacunkowe).
Pełne dane celne za 2025 r. są dostępne dla Unii Europejskiej. Import koncentratów cynku spoza UE rośnie: 1,60 mln t w 2023 r., 1,96 mln t w 2024 r. i 2,11 mln t w 2025 r. (masa koncentratu, wartość 2,24 mld EUR). W cynku nieobrobionym plastycznie, niestopowym (odpowiednik cynku rafinowanego) Unia jest eksporterem netto poza swoje granice – w 2025 r. wywiozła 365 tys. t, a sprowadziła 164 tys. t. Największymi importerami koncentratów w UE są Belgia, Hiszpania i Finlandia, a eksporterami cynku – Niderlandy, Hiszpania i Belgia.
| Kraj | Import koncentratów 2023 (tys. t) | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|
| Belgia | 976 | 900 | 1 108 |
| Hiszpania | 791 | 767 | 858 |
| Finlandia | 608 | 577 | 594 |
| Niderlandy | 420 | 335 | 489 |
| Niemcy | 45 | 231 | 292 |
| Francja | 251 | 267 | 285 |
| Polska | 168 | 161 | 180 |
| Bułgaria | 84 | 89 | 88 |
Źródło: Eurostat, baza Comext (DS-045409, „EU trade since 1988 by HS2-4-6 and CN8”), stan z 16 października 2026 r.; kody HS 2608 (rudy i koncentraty cynku) oraz 7901.11 i 7901.12 (cynk nieobrobiony plastycznie, niestopowy); masa netto towaru – koncentraty w masie koncentratu (nie w zawartości cynku), obroty łącznie z handlem wewnątrzunijnym.
| Kraj | Eksport cynku niestopowego 2023 (tys. t) | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|
| Niderlandy | 422 | 420 | 445 |
| Hiszpania | 356 | 375 | 356 |
| Belgia | 396 | 400 | 300 |
| Finlandia | 259 | 253 | 245 |
| Niemcy | 34 | 77 | 88 |
| Francja | 61 | 89 | 77 |
| Polska | 75 | 81 | 70 |
| Bułgaria | 73 | 68 | 67 |
Źródło: Eurostat, baza Comext (DS-045409, „EU trade since 1988 by HS2-4-6 and CN8”), stan z 16 października 2026 r.; kody HS 2608 (rudy i koncentraty cynku) oraz 7901.11 i 7901.12 (cynk nieobrobiony plastycznie, niestopowy); masa netto towaru – koncentraty w masie koncentratu (nie w zawartości cynku), obroty łącznie z handlem wewnątrzunijnym.
Recykling
Recykling i gospodarka obiegu zamkniętego
Jak wszystkie metale, cynk jest w 100% recyklingowalny bez utraty właściwości. Ok. 30% używanego cynku pochodzi już z recyklingu, a odzyskuje się go m.in. z pozostałości po cynkowaniu oraz – co szczególnie istotne dla branży – z pyłów z pieców łukowych (EAF) powstających w hutnictwie stali. Recykling cynku domyka obieg między przemysłem stalowym a nieżelaznym i ogranicza presję na wydobycie pierwotne.
Statystyka ILZSG pozwala doprecyzować ten obraz. W 2023 r. ok. 13% cynku rafinowanego wytworzono z surowców wtórnych – złomu, pyłów EAF i pozostałości z cynkowania; moce rafinacji wtórnej wynosiły 912 tys. t, czyli 5,3% światowych mocy, ale wsad wtórny przerabiają też huty pierwotne. Produkcja wtórna w Azji utrzymuje się od pięciu lat na poziomie ok. 1 mln t, a w USA wzrosła w latach 2020–2021 po ponownym uruchomieniu zakładu American Zinc Recycling w Mooresboro. Udział 13% dotyczy tylko cynku rafinowanego: znaczne ilości cynku wracają do obiegu bez rafinacji – przez przetapianie blach i odlewów oraz bezpośrednie użycie złomu w produkcji mosiądzu i chemikaliów.
Źródło: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 21 i 23–25.
Cynk a regulacje i bezpieczeństwo surowcowe
W odróżnieniu od miedzi i aluminium cynk nie znajduje się na unijnej liście surowców krytycznych – jego podaż jest relatywnie zdywersyfikowana geograficznie. Pozostaje jednak surowcem o dużym znaczeniu gospodarczym, a autorytatywnym źródłem danych rynkowych jest International Lead and Zinc Study Group (ILZSG); związki cynku podlegają unijnemu rozporządzeniu REACH. Strukturalny deficyt rynku i koncentracja przerobu w Chinach sprawiają, że bezpieczeństwo dostaw cynku pozostaje istotne dla europejskiego przemysłu stalowego i motoryzacyjnego – stąd rosnąca rola recyklingu i krajowych mocy hutniczych.
Polska
Polska w statystykach ILZSG i Eurostatu
Polska należy do państw członkowskich International Lead and Zinc Study Group, a przedstawiciel Polski pełni funkcję wiceprzewodniczącego Komitetu Statystyki i Prognoz. Polska jest jednym z 12 państw Unii Europejskiej z czynnymi mocami rafinacji cynku i figuruje wśród głównych europejskich importerów koncentratów (ok. 80 tys. t cynku zawartego w 2023 r. według ILZSG). Dane Eurostatu za 2025 r. pokazują 180 tys. t sprowadzonych koncentratów (masa koncentratu, wartość 164 mln EUR), w trzech czwartych spoza UE, oraz 70 tys. t wyeksportowanego i 37 tys. t sprowadzonego cynku niestopowego. Polska jest więc eksporterem netto metalu – w 2025 r. wartość jego eksportu wyniosła 195 mln EUR.
Źródła: International Lead and Zinc Study Group, The World Zinc Factbook 2024, s. 3, 22, 55 i 69 (import koncentratów odczytany z wykresu); Eurostat, Comext (DS-045409), HS 2608, 7901.11 i 7901.12.
Polski kontekst
Polska ma z cynkiem szczególny, wielowiekowy związek. Górny Śląsk był historycznym zagłębiem cynkowo-ołowiowym, jednak wydobycie rud (rejon Olkusza i Bukowna) w dużej mierze wygaszono wskutek wyczerpania złóż. Dziś polski przemysł cynkowy opiera się na hutnictwie i recyklingu: tworzą go Grupa ZGH „Bolesław" (w grupie Stalprodukt) oraz Huta Cynku „Miasteczko Śląskie" – jedyna poza Azją huta stosująca proces ISP (Imperial Smelting Process), wytwarzająca jednocześnie cynk i ołów oraz odzyskująca cynk, ołów, kadm i srebro z pyłów stalowniczych. Polska grupa cynkowa odpowiada za ok. 7% rynku europejskiego, a jej profil – hutnictwo plus recykling z odpadów stalowniczych – wpisuje się wprost w gospodarkę obiegu zamkniętego.
Dane i źródła
Zestawy danych
Każdy wykres profilu ma widok tabeli i źródła oraz przyciski „Pobierz CSV”, „Kopiuj CSV” i „Cytuj”. Poniżej pełna lista zestawów.
| Zestaw danych | Rok | Karta | CSV |
|---|---|---|---|
| Wydobycie i rezerwy cynku – najwięksi producenci, 2025 | 2025 | Rynek | |
| Pierwsze użycie cynku, 2024 | 2024 | Zastosowania | |
| Rynki końcowe cynku | 2023 | Zastosowania | |
| Produkcja cynku rafinowanego – 16 największych producentów, 2023 | 2023 | Rynek | |
| Zużycie cynku rafinowanego – 10 największych konsumentów, 2023 | 2023 | Rynek | |
| Udział regionów w zużyciu cynku: 2000 i 2023 | 2023 | Rynek | |
| Import koncentratów cynku do państw UE, 2023–2025 (tys. t) | 2025 | Handel | |
| Eksport cynku niestopowego z państw UE, 2023–2025 (tys. t) | 2025 | Handel |
Liczby w kaflach
| Wskaźnik | Wartość | Źródło i rok | Publikacja |
|---|---|---|---|
| wydobycie świata (4. metal) | ~12,6 mln t | ILZSG · 2025 | ILZSG, Review of Trends in 2025 – Zinc (press release, 24 February 2026) |
| udział galwanizacji w zużyciu | ~60% | ILZSG/IZA | ILZSG; International Zinc Association |
| populacji zagrożone niedoborem (WHO) | ~1/3 | WHO | World Health Organization |
| gleb rolnych z niedoborem (FAO) | >50% | FAO | FAO |
| cynku z recyklingu (100% recykl.) | ~30% | IZA | International Zinc Association |
| polskiej grupy w rynku UE | ~7% | – | – |
Uwagi metodyczne
- Profil łączy dane z różnych lat: bilans rynku, wydobycie i produkcja za 2025 r. – International Lead and Zinc Study Group (dane wstępne z lutego 2026 r.), rezerwy – U.S. Geological Survey (Mineral Commodity Summaries 2026); dane celne Eurostatu za 2023–2025 r. Struktura według krajów, zastosowań i mocy rafinacji pochodzi z The World Zinc Factbook 2024 (dane za 2023 r.) – to najnowsze takie zestawienie ILZSG; rok danych podano przy każdym wykresie.
- Kafle z liczbami mają znacznik źródła i roku; ta sama liczba w kaflu, tekście i tabeli pochodzi z jednego zapisu.
Bibliografia
- International Lead and Zinc Study Group (2024), The World Zinc Factbook 2024. www.ilzsg.org
- International Lead and Zinc Study Group, Review of Trends in 2025 – Zinc, komunikat prasowy z 24 lutego 2026 r. www.ilzsg.org/wp-content/uploads/3.PRESS%20RELEASES/ILZSG%20February%202026%20Zn.pdf
- International Lead and Zinc Study Group, komunikaty prasowe z 17 czerwca, 26 sierpnia i 19 października 2026 r.
- U.S. Geological Survey, Mineral Commodity Summaries 2026 – Zinc. pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2026/mcs2026-zinc.pdf
- Eurostat, Comext (DS-045409).
- International Zinc Association (IZA).
Jak cytować
Izba Gospodarcza Metali Nieżelaznych i Recyklingu, Baza wiedzy – Cynk. https://igmnir.org/wiedza/cynk/ (stan danych: 24.10.2026).
Źródło: International Lead and Zinc Study Group (2024), The World Zinc Factbook 2024, Lizbona, Portugalia (www.ilzsg.org). Opracowanie i tłumaczenie zostały przygotowane niezależnie i nie są zatwierdzone przez International Lead and Zinc Study Group; nie należy ich traktować jako oficjalnego tłumaczenia ani adaptacji ILZSG, a ILZSG nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne błędy lub nieścisłości.